среда, 27. јул 2016.

New challenges in resuscitation medicine

New challenges in resuscitation medicine

You're seated in an aircraft, flying at 30,000 feet across the country to attend an EMS conference. Unexpectedly, you hear a chime, and the flight attendant makes the announcement made popular by episodes of "Rescue 911" and other medical drama shows: "Is there a medical professional on board this aircraft?" Will you volunteer your knowledge and skills on this flight? Do you know what supplies and resources are available to you?
Every year, more than 500 million Americans travel by air in the U.S. (1) Medical emergencies aboard aircrafts are inevitable, and an estimated one per 10–40,000 passengers will experience one. (2) With commercial air traffic increasing, these emergencies are expected to become more frequent as the percentage of older people increases. (3) Although flight attendants are required to undergo initial and recurrent training on aviation medicine, first aid, CPR and automated external defibrillator (AED) usage every 12–24 months, EMTs, paramedics and other medical professionals can still provide valuable assessment and treatment to passengers who become ill in flight. (4,5) EMS providers should be aware of the legal protections afforded to them as Good Samaritans of the sky, along with equipment and technologies aboard aircrafts that will assist in providing patient care.
All EMS providers know that state Good Samaritan laws protect them legally while providing assistance off duty and in good faith. In 1998, these protections were expanded to medical professionals in the sky providing in-flight emergency care, with the enactment of the Aviation Medical Assistance Act by Congress. The act specifically protects state-qualified EMTs and paramedics, along with physicians, nurses and physician assistants. (6) It states, "An individual shall not be liable for damages in any action brought in a Federal or State court arising out of the acts or omissions of the individual in providing or attempting to provide assistance in the case of an in-flight medical emergency unless the individual, while rendering such assistance, is guilty of gross negligence or willful misconduct."
Despite these generous protections, EMS providers must continue to follow the standards expected of Good Samaritans. EMTs and paramedics who choose to volunteer in an in-flight emergency may be required to show identification to the cabin crew indicating their level of training at the time of the emergency. Air carriers may choose to refuse assistance if identification isn't provided.
EMS providers should only work within their scope of practice and not perform interventions or treatments they haven't been trained to do. Whenever possible, an attempt should be made to contact the ground-based physician services the airline may utilize on a regular basis. (7) MedLink is one of the most popular telemedicine services, and is used by many U.S. air carriers. This service permits an aircraft to contact emergency department physicians at a dispatching center in Phoenix via aircraft VHF radio or satellite phone.
A ground-based physician may help guide patient treatment and request that the EMS provider administer medications. More importantly, the ground physician typically will take responsibility for deciding if a flight diversion is appropriate. Although medical volunteers may offer a recommendation to divert the aircraft in an emergency while on board, the final diversion decision is made by the pilot in command because landing weight, fuel, weather, appropriate airport facilities and geographical terrain must be considered. One European study found that on transcontinental flights, the most common causes of aircraft diversion included suspected myocardial infarction, stroke and seizures. (2)
The Aviation Medical Assistance Act also mandates U.S. commercial air carriers that have at least one flight attendant be equipped with an AED, along with an emergency medical kit (EMK). (8,9,10) Other national aviation regulators, such as the European Aviation Safety Agency (EASA), still don't mandate that European commercial aircraft be equipped with AEDs. (11,12,13,14) (Pending amendments to the EASA regulations that are currently in the rulemaking process are expected to change this.)
Fortunately, a significant number of airlines exceed national regulatory requirements. For example, the U.K.-based carrier Virgin Atlantic equipped their aircrafts with AEDs as early as 1990, despite no law requiring AEDs be carried on British aircraft. (15) American Airlines had the distinction of being the first airline in the U.S. to equip its fleet with AEDs in 1997, along with the first documented domestic in-flight cardiac arrest save in 1998. (16)
EMS providers may be surprised at what medical equipment is available to them on a commercial aircraft. Providers on commercial flights with at least one flight attendant can expect to find a first aid kit, portable oxygen bottles, an AED and an EMK on board. The contents and quantity of equipment is regulated carefully by the Federal Aviation Administration. As such, the equipment carried by different air carriers is fairly universal.
Although the first aid kit contains only basic equipment, such as bandages and splints, the EMK, which was envisioned by the FAA to be more of a doctor's kit, provides a considerable range of emergency pharmaceuticals and devices that most EMT-Intermediates and paramedics would be familiar with. These items include a stethoscope; blood pressure cuff; bag-mask resuscitator (one required, child/infant optional); oral airways (three sizes required); nitroglycerin (at least 10 tablets); aspirin (at least four tablets); albuterol (one metered-dose inhaler required); dextrose 50% (at least 25 grams); injectable 1:1000 epinephrine for an allergic reaction (at least 2 mg); oral antihistamines (at least four tables); IV antihistamines (at least two ampoules) and cardiac resuscitation drugs, including IV 1:10,000 epinephrine (at least 2 mg total), atropine (at least 1 mg total) and lidocaine (at least 200mg total). Five-hundred milliliters of normal saline, an IV drip set and a variety of needles and syringes are also to be equipped. (17,18,19)
Although not required by regulatory requirements, airlines may also elect to equip their aircraft with additional drugs and equipment, such as the antiemetic ondansetron (Zofran), glucagon, nalbuphine (an opiate for pain relief) and naloxone. (20, 21, 22) A small number of airlines have chosen to equip their long-haul aircraft with the Tempus IC, a state-of-the-art telemedicine monitor that includes an automated blood pressure cuff, glucometer, thermometer, capnometer, 12-lead ECG and pulse oximeter that can transmit information (including digital pictures and video) to a ground-based physician. (23) The device provides on-screen, step-by-step instructions on how to use the diagnostic features, much like AED prompts, enabling even the cabin crew to provide essential medical monitoring. Investments in these medications and technologies, while expensive, may still be cost-effective, considering diversions can cost from $15,000 to well more than $500,000 depending on the aircraft's travel route. (7)
However, much of these advanced devices and drugs not required to be in the EMK are reserved for air carriers travelling on intercontinental flights. The EMS provider in most aircraft medical emergencies may quickly realize the limitations of the medical equipment provided on board.
Limitations of Equipment & Alterations to Care
The biggest challenge is the tight space in which a patient may be located, particularly in such areas as coach or lavatories. Aircraft in the U.S. with 60 or more seats are required to carry an on-board wheelchair, which is designed to allow access into the aisles and lavatory. (24) Some airlines carry mobility aids, such as transfer slings for short moves, but this equipment isn't mandated aboard aircrafts.
Should a patient need to be placed supine, such as in a cardiac arrest situation, flight attendants are typically trained to use able-bodied passengers to assist in manually moving the patient into the aisle or the galley area where the patient can be more easily managed. Flight attendants are also specially trained on how to open a locked lavatory door if a passenger becomes unconscious inside.
Here are some equipment challenges that EMS providers may face, some of which are the result of peculiarities with Federal Aviation Regulations:
  • During patient assessment and evaluation, auscultation in an aircraft using a stethoscope can be difficult due to ambient engine noise and instead require that systolic blood pressure be palpated.
  • Aviation portable oxygen bottles (POBs) generally have only one of two fixed settings: "low flow" (2 lpm) and "high flow" (4 lpm) for first aid purposes and decompression emergencies, which is far lower than what is normally used in EMS settings. Even more unusual, oxygen tubing for the bag-valve mask resuscitations aren't required to be compatible with these on-board oxygen bottles.
  • The AEDs on board aren't required to have ECG screen even though ACLS medications are provided; without an ECG screen, it may be more difficult for the EMS provider to determine which cardiac resuscitation algorithm and drug to use during a prolonged cardiac arrest. If an AED does have an ECG screen, it's typically limited to a leads II/paddles view.
  • Glucometers aren't mandated in EMKs, despite the requirement to have dextrose 50%, which may make it difficult to identify hypoglycemic emergencies.
These limitations may require creative thinking by the EMS provider, such as consulting the ground-based physician for ACLS medication orders, or, for example, using the public announcement system to ask if any passenger on board the aircraft would be willing to share their personal glucometer for the medical emergency.


Despite being in a pressurized metal container at 30,000 feet, U.S. commercial aircraft have well-trained crews with considerable equipment the EMT and paramedic can utilize in a medical emergency. EMS providers are well suited to being first responders of in-flight emergencies because the creativity and innovation they use every day at work will assist in providing appropriate patient care.

1. United States Federal Aviation Administration. Moving America safely: 2005 annual performance report. FAA, 2005. http://www.faa.gov/air_traffic/publications/media/APR_year2.pdf.
2. Sand M, Bechara FG, San D, et al. Surgical and medical emergencies on board European aircraft: a retrospective study of 10189 cases. http://ccforum.com/content/13/1/R3.
3. Goodwin T. In-flight medical emergencies: an overview. Brit Med J. 321:1338–1341.
4. U.S. Department of Transportation. FAA. Advisory circular: Air Carrier First Aid Programs. FAA, 1995. http://rgl.faa.gov/Regulatory_and_Guidance_Library/rgAdvisoryCircular.nsf/list/AC%20120-44A/$FILE/ac120-44a.pdf
5. FAA. Advisory circular: Emergency medical equipment training.
6. Aviation Medical Assistance Act of 1998.
7. Ruskin KJ, Hernandez KA, Barash PG. Management of in-flight medical emergencies. Anesthesiology. 108:749–755, 2008. http://journals.lww.com/anesthesiology/Fulltext/2008/04000/Management_of_In_flight_Medical_Emergencies.27.aspx.
8. FAA. Appendix A: First-aid kits and emergency medical kits. Code of Federal Regulations A121.1.
9. FAA. Subpart M: Airman and crewmember requirements. Code of Federal Regulations Sec. 121.391. http://rgl.faa.gov/Regulatory_and_Guidance_Library/rgFar.nsf/FARSBySectLookup/121.391!OpenDocument&ExpandSection=2.
10. FSF Editorial Staff. Enhanced emergency medical kits increase in-flight options. Cabin Crew Safety 36.6 (2001): 1–6. www.flightsafety.org/ccs/ccs_nov-dec01.pdf.
11. Civil Aviation Authority. Defibrillators. Is it compulsory for airlines to carry a defibrillator on an aircraft? FAQ Details. www.caa.co.uk/default.aspx?catid=923&pagetype=70&gid=924&faqid=929.
12. Joint Aviation Authorities. JAR-OPS 1: Commercial Air Transportation (Aeroplanes). www.jaa.nl/publications/jars/jar-ops-1.pdf.
13. European Aviation Safety Agency. Notice of proposed amendment (NPA) no 2009-02B. www.easa.europa.eu/ws_prod/r/doc/NPA/NPA%202009-02B.pdf.
14. Bentley D. “Is there a doctor onboard?” International Travel Insurance Journal. www.medaire.com/doctor3.pdf.
15. Virgin Atlantic. Virgin Atlantic's Special Assistance. www.virgin-atlantic.com/tridion/images/factsheet_specialassistance_tcm4-426062.pdf.
16. Chiu Alexis. Man becomes first person to be saved by in-flight defibrillator. www.cjonline.com/stories/112698/new_flightsave.shtml.
17. FAA. Subpart K: Instrument and equipment requirements. Code of Federal Regulations Sec. 121.333. http://rgl.faa.gov/REGULATORY_AND_GUIDANCE_LIBRARY/RGFAR.NSF/0/5a99c617262ef7ab862570d70078ae87!OpenDocument&ExpandSection=-3.
18. Federal Aviation Administration. Appendix A to Part 121: First Aid Kits and Emergency Medical Kits. 2005. http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/textidx?c=ecfr&sid=85f4200801c3d7eeab7b83c94d88c21c&rgn=div9&view=text&node=14:
19. FAA. Advisory circular: Emergency medical equipment
training. http://rgl.faa.gov/REGULATORY_AND_GUIDANCE_LIBRARY/RGADVISORYCIRCULAR.NSF/0/cf4757674272a38a8625710700523ad6/$FILE/AC121-34B.pdf.
20. Air Canada. Air Canada aircraft medical kit 2008.
21. MedAire. Enhanced emergency medical kit contents. MedAire, 2007.
22. MedAire. MedAire strategically adds/deletes kit items.
23. Alcock C. Tempus adds video link to medical emergency kit. www.ainonline.com/news/single-news-page/article/tempus-adds-video-link-to-medical-emergency-kit/
24. Code of Federal Regulations. § 382.65 What are the requirements concerning
on-board wheelchairs?

субота, 9. јул 2016.

18 oktobar 2016 - Pokušaj postavljanja novog Ginisovog rekorda u broju učesnika CPR treninga


Ove godine u okviru obeležavanja  18. oktobra Evropskog dana pokrenimo srce  - Evropski resuscitacioni savet  će pokusati da postavi novi svetski rekord u broju ucesnika na CPR treningu u jednom danu.
Dosadasnji rekord je postavljen u Španiji sa oko 100.000 obuka u jednom danu u Barseloni - a u obuci u kojoj je FK Barselona pozvao svoje simpatizere da dodju na stadion i treniraju  mere CPR - Kardiopulmonalne resuscitacije.
Evropki resuscitacioni savet veruje da će 18. oktobra 2016. godine  mnogostruko nadmasiti  ovaj rezultat iz Španije.
Resuscitacioni savet Srbije u skdasu sa svojim mogucnostima  podrzaće ovu Evropku akciju i pozvace svoje članove a i one koji to nisu da tog dana ucestvuju u obaranju Ginisovog rekorda.

петак, 8. јул 2016.

Declaration of the European Parliament on establishing a European cardiac arrest awareness week

European Parliament Declaration

Declaration of the European Parliament of 14 June 2012 on establishing a European cardiac arrest awareness week

The European Parliament ,

–   having regard to Rule 123 of its Rules of Procedure,
A.   whereas in Europe approximately 400 000 people suffer an out-of-hospital sudden cardiac arrest every year, with a survival rate of less than 10%;
B.   whereas the survival of many apparently healthy victims depends on cardiopulmonary resuscitation (CPR) administered by bystanders and early defibrillation, and whereas an intervention within 3-4 minutes may increase the chance of survival to more than 50%;
C.   whereas in Europe, automated external defibrillator (AED) programmes are only partially implemented;
1.  Calls on the Commission and the Council to encourage: 
  the adoption of common programmes for implementing AED in public places and training lay people in all Member States,
  the adjustment of legislation in order to facilitate CPR and defibrillation by non-medical persons,
  systematic data collection for feedback and quality management in every programme;
2.   Calls on the Commission and the Member States to establish a European cardiac arrest awareness week aimed at improving the awareness and education of the general public, physicians and healthcare professionals;
3.   Calls on the Commission to support the Member States in adopting and implementing national strategies for equal access to high-quality CPR;
4.   Calls on the Commission and the Member States to enact harmonised legislation across the EU in order to provide immunity from liability to non-medical first responders who offer voluntary assistance in cardiac emergencies;
5.   Instructs its President to forward this declaration, together with the names of the signatories(1) , to the Council, the Commission and the parliaments of the Member States.

четвртак, 30. јун 2016.

Kids Save Lives - ERC Position Statment

Deca spasavaju zivote

Evropski resuscitacioni savet u saradnji sa svetskom zdravstvenom organizacijom sprovodi najsiru aktivnost u vise od 23 evropske zemlje na osposobljavanju i uvodjenju ucenja vestina za prepoznavanje zivotno mugrozene osobe i mera osnovne zivotne podrske u osnovno obrazovanje u zemljama koje su se u ovu aktivnost ukljucile.

Juce 29. juna u Amsterdamu se odrzala Generalna skupstina ERCa i na noj su donete smernice o narednim aktivnostima u ovoj godini.

Evropski dan pokrenimo srce 2016 - posvecen je deci i radu sa decom. Ocekuje se da ce 18 oktobra u vise od 22 zemlje evrope na javnim manifestacijama se okupiti vise miliona dece i omladine koja ce se upoznavati sa ciljevima ovog programa.

недеља, 26. јун 2016.

Automatski defibrilatori u avionima za putnicki saobracaj

Automatski defibrilatori u putnickim avionima

Aviokompanije su prepoznale potrebu za kvalitetnom obukom kabinskog osoblja za pruzanje mera prve pomoci i prosirene standardnog kompleta za pruzanje mera prve pomoci sa automatskim spoljasnjim defibrilatorom. 
Od 2004 godine Americka savezna uprava za avijaciju obavezala je sve Americke aviokompanije da opreme svoje letelice automatskim spoljasnjim defibrilatorom na svim putnickim letovima koji su dovoljno dugog trajanja te da najmanje jedan clan posade bude posebno treniran za upotrebu ovog uredjaja.
Prva aviokompanija koja je u Evropi opremila svoje letelice AED uredjajem je Britanska kompanija Caledonian koja je jos 1986. opremila svoje letilice ovim uredjajem a posadu obucila za pravilnu upotrebu i postupke kardiopulmonalne Resuscitacije. Kasnijih godina isto su ucinile i sdedece britanske kompanije  Virgin, British Airways i EasyJet. Imamo danas izvestaje iz niza kompanija u Evropi koje su uvele ili se intenzivno pripremaju da opreme svoje Avione i obuce osoblje za primenu mera Resuscitacije i upotrebu AED uredjaja

To je dovelo do potrebe uspostavljanja novih standarda u opremi gde je posebna paznja posvecena baterijama uredjaja a potom je strucno obradjna specificnost i uticajspecificnih uslova sredine na primenu mera resuscitacije na velikim visinama.

2014 godine Evropska agencija za bezbednost u Aviosaobracaju izdala je preporuku da sve aviokompanije u Evropi razmotre mogucnost da na letovima koji su duzi od jedan sat avioni budu opremljeni AED uredjajima a osoblje obuceno.

Preporuke 2015 Evropskog resucitacionog saveta ukazuju da opravdanost ove preporuke i objasnjavajavaju da je avio saobracaj vrlo vazna privredna grana te da sve cesce sve starije osobe se odlucuju za upotrenbu ovog prevoznog sredstva.
Pojava niskobuDJetnih avioprevoznika i sve veci broj osoba koje koriste aviopsaobracaj nametnuo jepotrebu boljeg izucavanja iznenadnog srcanog zastoja u sredstvima masovnog prevoya a posebno u vazuhoplovima.

Tačan broj srčanih zastoja i iznenadne srčane smrti koji se javljaju u toku leta u komercijalnom putničkom aviosaobracaju je nepoznat, zbog odsustva obaveznog izvještavanja. 
Procijenjeno je da oko 1000 ljudi umre tokom komercijalnih letova svake godine ukupno i svetu. 
U toku leta avionom medicinski hitni slučajevi su postali češći, zbog većeg broja putnika i češće putovanja stariji ljudi i osobe s hroničnim bolestima.
Medicinski hitni slučajevi se obavezno prijavljuju i  javiljaju se sa sa frekvencijom od 1 do 10 na 40 000 putnika.

Izvestaje o uspesnoj primeni mera resuscitacije i uspesno postavljenim programima primene AED uredjaja u Avio saobracaju nalazimo i u primerima koji se odnose ne uspesnu primenu mera resuscitacije kod kompanije Qvantas

Ovo je primer izvestaja Michael F. O’Rourke et al. Circulation. 1997;96:2849-2853 koji prikazuje uspesnu resuscitaciju putnika nad severnim atlantikom u avionu kompanije Qvantas.

U clanku Page, Richard L. “The AED in Resuscitation: It’s Not Just about the Shock.”Transactions of the American Clinical and Climatological Association 122 (2011): 347–355. Print. opisuje se cinjenica da je tokom nekoliko meseci 2010 giodine u registrima srcanog zastoja u Teksau upisano samo u  toj drzavi vise stotina primena AED u civilnom vazdusnom saobracaju.

Ovi podaci svakako opravdavaju i podsticu napore za primenu AED uredjaja u avionskom saobracaju.
Resuscitacioni savet snazno podrzava sve akcije koje imaju za karakter da povecaju broj zapocetih mera resuscitacije a posebno u ojavnom saobracju jer je mogucnost putovanja i migraciona mogucnost od ogromnog interesa za razvoj privrede i ukupnog drustvenog prosperiteta.

уторак, 7. јун 2016.




Postupci zbrinjavanja životno ugrožene osobe počinu uvek osnovnim merama zbrinjavanja. Ove postupke jednako sprovode i laici i zdravstveni profesionalci uz cinjenicu da je to sve sto laik može da uradi a za profesionalca su to tek početne radnje. Preporuke Evropskog resucitacionog saveta veliku pažnju poklanjaju ovoj oblasti i po mnogo čemu smatra se da od blagovremenih prostupaka na mestu zadesa u mnogome zavisi tok i ishod daljeg lečenja životno ugrožene osobe.Trening i obuka  najšire populacije uslov je za kvaliteno zbrinjavanje.


Ovaj rad ima za cilj da utvrdi u kojim se sve zemljama organizuju ERC seminari, utvrdi broj i strukturu kadrova osposobljenih za izvodjenej erc kurseva i uporedi dostupne podatke o zadovoljstvu polaznika i ocene polaznika kurseva iz zemalja koje u kurs sitem unose mejlove polaznika.Rad ima za cilj da na osnovu raspoloživih podataka analizira kvalitet i način organizacije kurseva i proceni praktične relacije Instruktor - Kurs direktor - polazni u različitim zemljama a radi unapredjenja pripreme i načina izvodjenja ovih aktivnosti u Srbiji.


Uvidom u podatke u kurs sitemu ERC-a utvrdili smo broj aktivnih instruktora i kurs direktora u zemljama aktivnim u kurs sitemu ERC-a. Polaznici kurseva nakon pohadjanja kursa na svoj mejl dobijali su upitnik za evaluaciju seminara, te podatke iz zemalja obuhvaćenim ovom studijom smo obradili i utvrdili zadovoljstvo polaznika kursem i spremnost da ga preporuče drugim osobama.
Prikupljeni podaci obradjeni su osnovnim statističkim metodama.


Prikupljeni su podaci iz 29 zemalja Austrija, Belgija, Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Kipar, Češka Republika, Danska, Egipat, Francuska, Nemačka, Grčka, Hong Kong, Madjarska, Luksemburs, Makau, Malta, Holandija, Poljska, Portugal, Rumunija, Ruska Federacija, Sudan, Švajcarska, Tunis, Turska, Ujedinjeno Kraljevstvo, Kurakao, Srbija, Crna Gora, Makedonija. Kursevi se organizujku u 23/29 zemalja obuhvaćenih ovim istraživanjem

U ovih 23 zemalje  organizovano je u periodu 01.januar -30. maj 2016 ukupno 7790 kurseva koje je pohadjalo 49197 polaznika kojima je nakon kursa upućem majl sa upitnikom i molbom da ocene kurs na kome su učestvovali.

U izvodjenju ERC kurseva bilo je angažovano9822  ERC Instruktora mera osnovne podrške životu, kurseve je nadziralo 807 ERC kurs direktora.

Slika 2. Demonstracija upotrebe AED uredjaja od Instruktora Saveta

Kursevi su imali prosecno 6.42  (+-3.2) polaznika. Prosecno je 15.6% polaznika popunilo anketu.
Iz 14 zemalja od 29 smo imali mogućnost da dobijemo kompletne podatke o evaluaciji polaynika u odnosu na kvalitet kursa.
Procenat kurseva na kojima je broj instruktora po maloj grupi bio dva i više prikazan je u Tabeli 1.

Tabela 1.  Procenat kurseva sa dva i više instruktora po grupi polaznika

Podaci ukazuju da je u 31,11 % kurseva broj instruktora dva i vise po maloj grupi, gdes e pod time podrazumeva najvise 6 polaznika u grupi.U Srbiji je to slučaj na 61.11% od svih kurseva. Ovo ukazuje da se permanentno vrši obuka i postoji stalni unutrašnji nadzor nad načinom izvodjenja seminara.

ERC BLS AED kurs ima propisano minimalno trajanje i ono iznosi 4,5 sati. Lokalni organizator i instruktorki timovi prilagodjavaju dužinu trajanja potrebama i strukturi polaznika. Kurs polaznici mogu oceniti dugim ili prekratkim . Da je vreme kursa kom su prisustvovali odgovarajuće smatra 88.65% polaznika kurseva iz zemalja obuhvaćenih ovim istraživanjem. U tavbeli 2 su prikazani stavovi polaznika u odnosu na trajanje kursa.

Tabela 2. Procenat polaznika koji je trajanje kursa ocenio odgovarajućim.

Polaznici iz Srbije su trajanje kursa koji je organizovao Srpski resuscitacioni savet ocenili odgovarajućim u 94,44% slučajeva.

Polaynici su imali yadatak da ocene korisnost sadržaja kursa kojem su prisustvovali a instruktroki timovi zadatak da sadržaj učine zanimljivim i atraktivnim te da polaznicima nepotvrdjuju ono sto oni već znaju već nauče novim znanjima i veštinama.U tabeli 3 je ocena polaznika o korisnosti sadržaja.

Tabela 3. Procenat polaznika koji je sadržaj kursa ocenio korisnim

Sadržaj kursa je korisnim ocenilo 91% polaznika u zemljama obuhvaćenim ovim istraživanjem a u Srbiji je taj broj 96.49% i ukazujke da je sadržaj dosta prilagodje ali da ima prostora za poboljksanje.

Polaznici kursevima pristupaju da bi vežbali i usvajali praktična znanja i veštine a neda slušaju monolog instruktora. Odnos teorije i praktičnog vežbanja polazici su iocenili dobrim u 91.79% od svih sipitanih. Kako to izgleda po zemljama iz kojih smp prikupili rezultate prikazano je u Tabeli 4.

Tabela 4. Procenat polaznika koji je ocenio da je kurs odgovarajući u odnosu na vreme posvećeno praktičnom usvajanju veština.
Polaznici iz Srbije su odnost prićanje - vežbenje i praktični rad ocenili sa odgovarajućim u 96,49% od svih ispitanika. Ovo ukazuje da postoji prostor da se ovo unapredi.

Onos instruktor polaznik je od velikog značaja za ukupnu ocenu i procenu kvaliteta kursa. U Tabeli 5 je ocena polaznika o kvalitetu odnosa Instruktor polaznik, o tome dali su osetili da instruktor ima iskrenu želju da prenese znanje i veštine i dali su odnos instruktora doživeli pozitivnio.

Tabela 5. Procenat polaznika koji su zadovoljni odnosom (podrska, osečaj prijatnosti) instruktora toko ERC BLS AED kursa 

U srbiji je 98,25 polaznika ocenilo prijateljskim stav instruktora i potvrdilo da su se iskreno potrudili da prenesu veštiine i obuče polaznika.

Slika 3 . Detalj sa obuke 


Stalno pračenje kvaliteta izvodjenja kurseva, ocena koje daju kurs direktori i ocena koje daju polaznici te analiza svih pojava i dogadjaja koji se desavaju tokom izvodjenja ERC aktivnosti mogu doprineti daljem unapredjenju kvaliteta obuke i ujednačavanju kvalieta obuke u svakoj zemlji ponaosob. ERC kursevi nisu obavezni za zdravstveno osblje u srbiji te polaznici na njih dolaze najčešće zato sto žele da usvoje nova znanja i vetine u prijatnim ambijentalnim uslovima i uz osecaj da oni koji im vestine i znanje prenose to rade iskreno i sa entuzijezmom.
Ocena polaznika u srbiji ukazuje da će ovi kursevi u Srbiji i dalje imati perspektivu te da se izvode na vrlo kvalitetan način od strane kvalitetnih instruktora.

субота, 4. јун 2016.


Praktikumi za primenu Preporuka 2015 na Srpskom jeziku

Tri praktikuma za sprovodjenje Preporuka 2015 na srpskom jeziku do kraja juna 2017

Novi priručnici za ERC kurseva kojima se jasno definišu mere predvidjene preporuklama i opisuju metode njihove primene a koje se dele na:
  • osnovne (Basic Life Support ) 
  • neodložne (Immediate Life Support ) i 
  • naprednih mera podrške životu ( Advanced Lufe Support) ,
zasnovani na Preporukama 2016 na Srpskom jeziku će biti dostupni do kraja Juna meseca. 

Ovaj izdavački poduhvat sprovodi u saradnji sa Evropkim resuscitacionim savetom Resuscitacioni Savet Srbije.

nakon višemesečnog rada Uredjivački odbor na Srpskom jeziku na čelu sa Prof Dr Jasnom Jevdjić uspesno je doveo do kraja obiman, istorijski posao u kome prvi put nakon 1991 godine su najnovije Preporuke i praktikumi za njihovu primenu dostupni na Srpskom jeziku. 

Prof dr Jasna Jevđić - Glavni urednik izdanja na Srpskom jeziku

Prošlo je više od 25 godina kada je posledji put učinjen ozbiljniji pokušaj približavanja stručne literature i najnovijih saznanja i savremenih principa lešenja životno ugroženih pacijenata omogučavanjem korišćenja stručne literature na Srpskom jeziku. 

Izdanje Preporuka iz 1991 godine na Srpskom jeziku je godinama bilo jedino izdanje u ovoj oblasti medicine na Srpskom jeziku. Ono je pazljivo čuvalo i isčitavalo u svakom Urgentnom odeljenju od lekara i njihovoh saradnika kao tada jedina literatura tog tipa u Srbiji. Nakon četvrt veka, nastojanjima Resuscitacionog saveta Srbije kao organizacije ali pre svega radom pojedinih članova dosli smo ponovo u priliku da posedujemo najvažniji uđbenik za sticanje novih znanja u zbrinjavanje životno ugroženih pacijenata i na Srpskom jeziku.

Uđbenici se odnose na mere predvidjene preporukama  će u Elektronskoj formi biti dostupan do kraja juna na sajtu www.erc.edu a već tada će svako ko je zainteresovan imati mogućnost da ga kupi i u klasičnom štampanom obliku.

Očekujemo da široki broj pre svega mladih ljudi, lekara i sestara bude zaiteresovan za novosti koje se obradjuju u Preporukama 2016. 

Verujemo da će ovo izdanje značajno doprineti kvalitetu obrazovanja i nastave na svim nivoima obrazovanja medicinskih radnika i lekara.


pun kolor - 60 strana - Četvrto izdanje (2015)
ISBN: 978-90-79157-81-5
Dimenzije: 17 x 24.4 cm
Težinat: 157 gr

Sa posebnim zadovoljstvom možemo reći da je autor ovog priručnika Evropskog priručnika koji se koristi za obuku u više od 60 zemalja diljem sveta dr Violetta Raffay - predsednik Resuscitacionog saveta Srbije.

dr Violetta Raffay

Dr Violetta Raffay je i Urednik Praktikuma - Osnovne mere podrške životu i primena Automaskog spoljašnjeg defibrilatora - ERC BLS AED priručnika na Srpskom jeziku. 

Urednici i redakcija za prevodjnje na srpski jezik:

  • Violetta Raffay
  • Jelena Tanasijević


Priručnik - Neodložne mere podrške životu - Immediate Life Support je namenjen pre svega lekarima mopste prakse i medicinskom osoblju koje učestvuje u procesu zbrinjavanja životno ugroženog pacijenta.

Pun kolour - 128 strana - Treće izdanje  (2015)

Prevodjenje ovog prirućnika je preuzeo Resuscitacioni Savet Srbije i Crne Gore te je prevodjenje izvrsio prevodilački tim ovog saveta:

Redakcija za prevodjnje na srpski jezik:

  • dr Zlatko Fišer
  • dr Mladen Filipović
  • Tatjana Filipović
  • Ana Filipović

  • Jelena Janasijević
  • Violetta Raffay
  • Jasna Jevdjić


Priručnik napredne mere podrške životu namenjen je lekarima i članovima timova za resuscitaciju i urgentnih medicinskih timova koji se u svakodnevnoj praksi susreću sa životno ugroženim pacijentom.
osnova je obuke za primenu ovih mera napredne podrške životu u vise od 50 zemalja ui svetu. svoje mesto nasao je na većini medicinskih fakulteta i skola za obrazovanje strukovnih sestara u Evropkim zemljama kao osnovna literatura u ovoj oblasti medicine.
pun koloor - 190 strana - šesto izdanje - 1 na srpskom jeziku
ISBN: 9789079157280
dimenzije u cm: 21 x 29.5

Redakcija za prevodjnje na srpski jezik:

  • Kornelija Jakšić - Horvat
  • Milena  Momirović - Stojković
  • Mihaela Budimski
  • Aleksandra Lazić
  • Srdjan Stefanović
  • Duško  Jovanović
  • Dušan   Milenković
  • Suzana Randjelović
  • Saša     Milić
  • Ljiljana  Kleut
  • Aleksandar Milisavljevic
  • Hristina Kocic
  • Filip Žunić

Urednik za Srpsko izdanje

  • Jasna Jevdjić

среда, 1. јун 2016.

Advanced Life Support Courses in Europe - Gde je Srbija i ERC kursevi u Srbiji

Kontrola kvaliteta na ERC Advanced Life Support kursevima u Srbiji i Evropi - Preliminarni podaci, originalno istraživanje


Kontrola kvalitata nad sprovodjenjem ERC ALS seminara vrsi se od strane Nacionalnog sekretarijata i Evropskog Resuscitacionog saveta putem jedinstvene metodologije i moćno je oružje kojim se evaluira rad instruktora i saveta u celini.


Utvrditi anketom zadovoljstvo polaznika ERC ALS kurseva u Srbiji i uporediti sa podacima prikupljenim predhodnih godina i podacima  o kvalitetu kurseva iz ostalih zemalja.


Evropski Resuscitacioni savet izradio je efikasne mehanizme praćenja kvaliteta ERC ALS seminara putem:
- prokupljana podataka u CMS sitemu o pripremi kurseva
- analizom izvestaja kurs direktora
- analizom evaluacionog upitnika koji popunjavaju polaznici seminara

Svi podaci prikupljeni pračenjem i nadzorom nad kvaliettom rada na kursevima se sistematicno se arhiviraju u jedinstvenu bazu podataka za svaku zemlju i svakog kurs organizatora posebno.
Mi smo obradili 12 pitanja koji se odnose na organizaciju i izvodjenje ALS seminara.
Kriterijum za ukjučivanje je da je održan barem jedan ERC ALS seminar u zemlji koja je obuhvaćena ovim istraživanjem i da je unosom mejl adresa organizator omogućio evaluaciju od strane polanika


Rezultati obuhvataju podatke prikupljene u 37 zemalja u kojima su organizovani tokom prvih pet meseci ERC ALS kursevi a sa unetim internet adresama polaznika.
U studiju su ukljuceno 17 zemalja sa potpuno kompletiranim podacima Ukljucene su sledece zemlje Belgium , Denmark, Egypt, Finland, Germany, Greece, Hungary, Italy, Netherlands, Poland, Portugal, Slovenia, Sweden, Switzerland, Tunisia, Turkey, Serbia
Iz studije zbog nekompletnih podataka su iskljuceni podaci prikupljeni u 20 zemalja: Bosni, Hrvatskoj, Kipru, Hong Kogu, Luksemburg, Malta, Makau, Qatar, Rumunija, Rusija, Spain, Sri Lanka, Sudan, Suriname, Syrian Arab Republic, United Arab Emirates, United Kingdom, Curacao, Montenegro i ostavljen rok za kompletiranje podataka.
Broj ERC ALS obuka je 1,02/100.000 stanovnika sa minimalnom vrednoscu od 0.11/100.000 stanovnika u Italiji do 8,44/100.000 stanovnika u Danskoj. U Srbiji je on 2.81/100.000 stanovnika te je to odličan rezultat obzirom da u Srbiji ovaj kurs nikom nije potreban za rad.
Broj organizovanih ERC ALS kurseva je prosecno 0.83 /1.000.000 stanovnika i najmanji je u Turskoj gde se na milion stanovnika organizovalo 0.05 kurseva a najveci u Danskoj sa 5.53 kursa na milion stanovnika. Srbiji je imala 2.81 kurs na milion stanovnika te se aktivnost i agilnost kurs organizatora ocenjujem odličnom ocenom.
Korisnim sadržaj kursa na kojem su bili ocenili su najvećom ocenom u Egiptu gde je on dobio ocenu 100% a najmanje su sadržajem kursa zadovoljni Holandjani gde je taj rezultat tek nesto veci od 87% a odmah zatim idu Italijani, Slovenci, Finci, Svedjani - koji takodje lošom ocenom ocenjuju odabir saržaja ALS kursa na kome su učestvovali. U Srbiji je ta ocena 96.49% i medju najboljim je u Evropi.
Kurs ce drugim osobama preporuciti 100% polaznika iz Srbije ali i mnogim drugim zemaljama. ERC ALS seminar drugima neće preporuciti i prema seminaru najvece rezerve imaju Finci koji će samo u 80% slučajeva preporuciti kurs koji su posetili drugima a rezervu imaju i neće preporučiti taj kurs drugim osobama  polaznici i u Austriji, Nemackoj, Grčkoj, Holandiji i Švedskoj.


ERC kursevi se sprovode prema jedinstvenom programu izvodjenja i knjizi izvodjenja u svim zemljama uključenim u ERC sistem. Jedinstveni program i jedinstveni scenario nije garancija i jednake dopadljivosti programa.
Struktura seminara utiče na ocene polaznika dali je program na kome su bili koristan za njih. Prilagodjavanje seminara potrebama polaznika i definisanje korisnih sadržaja u svakom delu samoga programa zahteva od instruktora da vrlo kvalitetno vlada celinom preporuka ali i poseduje kvalitetna znanja i iskustvo u onome o čemu priča i podučava druge.
Kao i na svim predstavama publika, polaznici seminara nemilosrdno ocenjuju i kažnjavaju sve greške te je broj posetilaca i organizovanih seminara uvek u skladu sa ocenom polaznika o korisnosti seminara, ocenom o kompetentnosti predavaca i ukupnom ocenom o samom seminaru koja proistice iz mnogo činilaca, počev od ambijenta, autoriteta i nastupa instruktora, osečaja polaznika da je ono čemu prisustvuju važno za njihov dalji rad i naravno od korisnosti i odabira sadržaja i poruka koje instruktori šalju kao PORUKA ZA PONETI.


Promena generacija i promena načina izvodjenja seminara u Srbiji je sprovedena kvalitetno te je pružila novi kvalitet u radu a mladi i entuzijastični instruktori značajno su uprkos nedostatku iskustva u radu doprineli upravo entuzujazmom, prijatnošću i pravilnim načinom rada da seminari ERC ALS   koji se u Srbiji sprovode, dobiju jednu od najviših ocena u Evropi, u stvari prema zadovoljstvu polaznika najvišu.


Ove, 2016 godne promenili smo dosadasnji način izvodjenja ERC ALS seminara i zanovili smo instruktorki tim. Svaka promena je bolna i ponekad rizična, tako i promena načina rada i promena generacija koje seminare pripremaju i izvode. Praćenjem kvaliteta rada, pripreme i izvodjenja seminara putem jedintvenog upitnika i praćenja podataka unetih u CMS sitem ERC-a stiče se objektivna slika o kvalitetu rada i uspehu reformi u izvodjenju kurseva.
Prema pravilniku o odvijanju ERC kurseva nadzor nad kvaliettom rada vrši nacionalni sekretarijat i Internacionalni kurs komitet. Oni periodično analiziraju prikupljene podatke i dužni su da sačine akcioni plan na unapredjenju kvaliteta rada na kursevima.


Pri unosu podataka u CMS sitem svaki organizator je upoznat sa vremeskim okvirima i planom za blagovremenu kvalitetnu pripremu programa - seminara. Prilikom obrade podataka CMS sitem beleži radnje kao sto su imenovanje kurs direktora, izbor instruktorkog tima, podatke o slanju kurs materijala putem CMS sitema i te podatke arhivira.
Kurs direktor na svakom seminaru je dužan da pre zaključenja seminara popuni kurs direktok izvestaj i unese ocene o sprovodjenju seminara, o tome koji deo programa je koji instruktor realizovao i  oceni svakog instruktora te podatke o polaznicima i uspesnosti rada
Po zavrsetku seminara polaznici ocenjuju tok seminara i instruktore.
Kada se ocene kurs direktora i polaznika podudaraju izvestaj se smatra kompletiranim i validnim dok ukoliko se ocene značajnije razlikuju traže se dodatna objasnjenja od kurs direktora i tada on dobija lošu ocenu jer nije kvalitetno ocenjivao kako to osećaju polaznici ili nije modelirao kvalitetno kurs.
Svi podaci se unose u jedinstvenu bazu, popunjavaju se tokom unosa a potom svi podaci pothranjuju i obradjuju na jedinstven način pomocu u CMS sitem ugradjenog programa te se dobija jedinstven izvestaj za svaki kurs, svakog kurs organizatora isvaku zemlju.
Ovako prikupljeni podaci se mogu jednostavno porediti i analizirati sto jeste dužnost Nacionalnog sekretarijata i medjunarodnog kurs komiteta kao najvišeg nadzornog tela u ERC kurs sitemu. U ovu studiju uklučeni su samo podaci iz zemalja koje su kompletirale unos u kurs sitem ERC-a i omogučile polaznicima da daju svoje mišljenje.


Podaci su prikupljenu u 37 zemalja. Kompetni su podaci iz 17 zemalja a iz 20 nisu kompletirani do 30. maja 2016.

Broj kurseva:

Broj kurseva se veoma razlikuje po zemljama ukljucenim u ovo istraživanje. U Tabeli 1. prikazan je broj kurseva na 1.000.000 stanovnika. Broj kurseva u Srbiji je 1,9 ERC ALS kurseva na 1.000.000 stanovnika.

Tabela 1. - Broj ERC ALS kurseva na milion stanovnika

Broj polaznika

Broj polaznika po zemljama na 100.000 stanovnika prikazan je u Tabeli 2. Evropski prosek  je 1.01 polaznik na 100.000 stanovnika u Srbije je broj polaznika 2.81/100.000 .
Uz podatak da ovi seminaru u Srbiji ne trebaju nikom za redovan rad, te da Lekarska komora nepropisuje ovuobuku za one kojima je oduzela licencu kao obaveznu, sto je slučaj u mnogim zemljama ukazuje da ih ljudi ih pohadjaju isključivo zbog ličnih potreba. Stoga se ovaj broj seminara može smatrati velikim uspehom, tim pre sto je skoro duplo veći od Evropskog proseka.

Tabela 2. Broj polaznika ERC ALS seminara na 100.000 stanovnika.

Zadovoljstvo polaznika odnosom instruktor polaznik / osećaj podrske i prijateljstva/

Odnos polaznik instruktor je u ovoj oblasti vrlo važan. Osećaj podrske, i prijateljstva - relacija učitelj učenik sa jasnom motivacijom instruktora da pomogne i podstakne polaznika ka uspehu i savladavanju teskoča tokom seminara koji je vrlo stresan,  je od velike važnosti.
Tabela 3. prikazuje ocenu polaznika gde se sa 100% ocenjuje potpun i iskren - poželjan stav instruktora.

Tabela 3 - Istruktor polaznik

Ukupan skor

Prema ukupnoj oceni polaznika ERC ALS kursevi su najslabije ocenjeni u Tunisu, Švedskoj, Holandiji, Finskoj a najbolje u Srbiji.

Rabela 3. Ukupna ocena kvaliteta kursa od strane polaznika


Promena načina izvodjenja kurseva i načina rada te kadrovska obnova donele su novi kvalitet u sprovodjenju ERC obuka u Srbiji.
Prema oceni polaznika ako izuzmemo Egipat koji objektivno i nepripada Evropi, u Evropi najbolju ocenu kursu dali su polaznici - ERC ALS kursevima koji se odvijaju u Srbiji. Razlika je mala ali dovoljna da budemo najbolji u Evropi u posmatranom periodu.

уторак, 31. мај 2016.

Advanced, Immediate i Basic Liffe Support kursevi u Srbiji 2016 godine

Kursevi Evropskog resuscitacionog saveta  u Srbiji 2016 godine

Evropski resuscitacioni svet u saradnji sa Nacionalnim sekretarijatom za Resuscitacionu medicinu je u Srbiji
tokom prvih pet meseci 2016 godine organizovao na jedinstven način izveo niz kurseva Evropskog resuscitacionog saveta.
Veštine koje se usvajaju na kursevima  Evropskog resuscitacionog saveta standard su za zbrinjavanjae životno ugroženog pacijenta od mesta zadesa do jedinice intenzovne nege. Prakticni su okvir za široki za niz zanimanja počev od onih koje nayivamo laik do viskoko specijalizovanih zdravstvenih profesionalca.

ERC kursevi koji se sprovode u Srbiji su:

- Basic life Support -  Osnovne mere podrške životu
ERC BLS AED odnosi se na zbrinjavanje odraslih osoba 
- Immedite  life Support - Neodložne mere podrške životu
ERC ILS i ERC ERILS - odraski i deca
- Advanced  life Support - Nepredne mere podrške šivotu 
ERC ALS kurs odnosi se na mere koje s primenjuju kod odraslih

Broj kurseva, instruktora i kurs direktora

U Srbiji je tokom prvih pet meseci realizovano 65 ERC kurseva sa ukupno 706 polaznika.

Ove aktivnosti je sproveo 71 jedinstveni instruktor iz Resuscitacionih Saveta

koje objedinjava NACIONALNI SEKRETARIJAT za Srbiju i instruktori iz okolnih zemalja. Angazovani instruktori  često su osposobljeni za više vrsta treninga a mi smo ovde naveli broj jedinstvenih instruktora / broj osoba koje su licno a bez ponavljanja kroz druge vrste obuka /  koji su angažovani

Kursevima je rukovodilo ukupno trinaest kurs direktora.

Više podataka o tome u tabeli koja sledi

Tabela 1. Izveštaj o broju aktivnosti u Srbiji - period I-VI




BLS provider
AED provider
BLS/AED provider
BLS/AED instructor
ALS provider
EPLS provider
NLS provider
ILS provider
Generic instructor
ETC provider
EPILS provider
EMC (Educator Master Class)
Total unique


Partneri u organizaciji ovih kurseva u Srbiji je Resuscitacioni savet Srbije.


NACIONALNI SEKRETARIJAT  objedinjava delovanje:

1.  Resuscitacionih Saveta   
  • Resuscitacioni savet Srbije
  • Resuscitacioni savet Srbije i Crne Gore
  • Resuscitacioni savet Beograda.
2. Partnerskih organizacija
3. Ustanova
3. Industrijskih partnera

Resuscitacioni saveti u Srbiji

U Srbiji deluju tri resuscitaciona Saveta. Ove organizacije deluju zajednicki prema jedinstvenom akcionom planu uz uvažavanje medjusobnih razlika i potreba.

Instruktorki timovi ovih organizacije deluje često zajednički i saradjuju u realizaciju navedenih programa.
Aktivnost ovih organizacija koordinira i uskladjue Generalni sekretar NACIONALNOG SEKRETARIJATA dr Zlatko Fišer, te ih sve ukupno i zastupa u Generalnoj skupštini Evropskog Resuscitacionog saveta.

Predsedik NACIONALNOG SEKRETARIJATA je Dr Violetta Raffay koja obavlja poslove zastupanja interesa navedenih organizacija u ERC - u a u samom ERC-u je zaduyena za trening.